• Leuk stuk! Aantekeningen in boeken zijn eigenlijk een (highbrow) vorm van graffiti. Kom je vaak gevallen tegen waar mensen reageren op aantekeningen van hun voorgangers?

  • Susan

    Dankjewel! Nee, ik ben in de boeken die ik tot nu toe zag nog geen commentaar op commentaar tegengekomen op een enkel corrigerend pennestreepje na. Of krabbels in de vorm van penoefeningen of niet-inhoudgerelateerde tekst. Het weinige materiaal dat ik tot nu toe zag, was overigens vooral afkomstig uit de collectie van 16e- en 17e-eeuwse wetenschappers. Meestal had het commentaar in de kantlijnen bij hen een doel, al was het maar een steuntje bij het lezen, of was het boek door een vorige eigenaar zelfs aangeschaft vanwege de aantekeningen – bijvoorbeeld omdat iemand alternatieve schrijfwijzen uit een manuscript in de kantlijn had overgenomen. Of dat nog onder de definitie (highbrow) graffiti valt, weet ik niet, het zou ook een bijdrage aan het boek kunnen zijn als het zinnige opmerkingen waren, reden genoeg om er op een veiling een flink bedrag voor te willen betalen. Hoewel graffiti ook een waardevolle bijdrage aan de omgeving kunnen zijn, het is maar net waar je de grens wil zien. Hoe luidt de definitie van graffiti in dit geval?

    Vossius (althans, ik neem aan dat hij het was) kon trouwens wel prachtig mopperen in de kantlijn als hij iets las waar hij niet mee kon instemmen. In de UB Leiden zijn een paar kantlijnopmerkingen te vinden in werken van zijn tegenstanders Antonius Hulsius, Johannes Coccejus en Cristianus Schotanus, en in de Praeadamitae, een controversieel werk door Isaac La Peyrère. Het geërgerde commentaar daarin is deels inhoudelijk, maar deels vooral bedoeld om ergernis te ventileren. Wanneer dit een modern boek was geweest, hadden we dergelijke krabbels waarschijnlijk als vandalisme beschouwd…